Hoax / Urban Myth of waarheid?

17 september 2015

Op dit moment gaan er veel berichten de wereld over die een ‘Urban myth’ / Hoax zijn. Vaak moeilijk van waarheid te onderscheiden. Zelf heb ik me groen en geel geërgerd aan de berichten over Aylan, dat die foto’s nep waren. Maar hoe kun je ze van waarheid onderscheiden? Wat kun je tegen dit soort berichten doen? Wat als je twijfelt?

Wat is een Hoax of een Urban Myth?

Hoax is vermoedelijk een samensmelting van Hocus Pocus en betekend een bedrog, nep, broodjeaapverhaal, oplichterij, een truc. Een Urban Myth (legend) is een stadsverhaal een sage in het Nederlands een broodjeaapverhaal. Een Urban Myth is een (grotendeels) verzonnen verhaal dat als waar gebeurd wordt doorverteld en daardoor aan overtuigingskracht wint. Bronnen ontbreken meestal; wie het verhaal (door)vertelt, heeft het van iemand anders gehoord die op zijn beurt de oorspronkelijke verteller evenmin kent. Ook ontbreken exacte data, locaties en namen van personen. Broodjeaapverhalen zijn vaak sensationele of bizarre anekdotes die inspelen op de al dan niet latente angsten en vooroordelen van mensen. Sommige zijn oorspronkelijk losjes op een waar gebeurd voorval gebaseerd, maar door het vele doorvertellen zijn de ware feiten niet meer herken- of aanwijsbaar. De term Hoax bekender in Nederland is als de term Urban Myth dit komt door het internet. Ik zelf associeer een Hoax eerder met internet en een Urban Myth meer van horen zeggen, vertellen. Dit is echter niet waar. We hebben het eigenlijk over hetzelfde, maar een Hoax is moderner en onder de naam Hoax zijn meer Urban Myths bekend. Als ik het dus heb over een Hoax dan heb ik het ook over een Urban Myth en omgekeerd.

Hoaxplaatje

De bedoeling van een Hoax.

Een Hoax lijkt op een grap, meestal zonder kwade bedoelingen maar soms zijn er kwalijke gevolgen. Maar toch is een hoax vaak minder ernstig dan echte oplichterij of fraude. Een motief van wederrechtelijke bevoordeling ontbreekt vaak, het gaat meer om het stichten van verwarring en de mensen voor de gek houden. Ook worden hoaxes uitgebracht om te testen of het bedrog opgemerkt wordt, met andere woorden, om na te gaan of de ontvangers alert en kritisch zijn. Een ander motief is het zaaien van paniek, of het beschadigen van een ander of van “het systeem” uit (persoonlijke) frustratie. Veel zwarte propaganda geschiedt door middel het in de wereld brengen van hoaxen.

De gevolgen kunnen zeer ernstig zijn. Mensen kunnen in paniek raken, en (schadelijke) handelingen verrichten die ze anders niet zouden verrichten. Soms kan een aanstichter van een Hoax dan ook strafrechtelijk vervolgd worden. Persoonlijk vind ik dat als je haat gaat zaaien door middel van een Hoax, je niet meer onschuldig bezig bent. Ik keur dit dan ook zeer af. Zeker als het een trieste gebeurtenis of situatie betreft die zo uit zijn verband getrokken wordt als het verhaal van de kleine Aylan.

Toch kunnen er ook hele mooie dingen komen uit een Hoax. De grote donorshow mag in deze niet ontbreken. Zo zouden er meer mogen zijn, met deze intentie bedoel ik dan.

6a010534a85cc1970b01b7c6ef73b7970b

Nog meer Hoax in de computerwereld.

In de computerwereld wordt het woord in het bijzonder gebruikt voor een vals gerucht, een bewering die niet waar is en per e-mail wijde verspreiding vindt. In deze betekenis begint het ook in andere talen door te dringen. Het betreft hier meestal zeer bijzondere aanbiedingen (onder meer het beloven van grote sommen geld), reddingsacties van zieke kinderen (waardoor iemand een telefoon roodgloeiend had staan) of een aankondiging van een uitzonderlijk gevaarlijk computervirus. Het bericht gaat meestal vergezeld van de oproep om het bericht vooral toch onbeperkt naar iedereen door te sturen.

Een bijzondere categorie Hoax is een nepvirus: een e-mailbericht met daarin een aansporing aan de computergebruiker om een zogenaamd gevaarlijk computerbestand te verwijderen. Dit computerbestand is in werkelijkheid ongevaarlijk of zelfs een noodzakelijk onderdeel van het besturingssysteem. Ze bestaan vaak uit twee onderdelen, soms alleen uit het laatstgenoemde:

  • de opdracht tot een schadelijke handeling (bijvoorbeeld het wissen van een essentieel onderdeel van het besturingssysteem) en
  • de opdracht het bericht zo snel mogelijk en aan zo veel mogelijk vrienden en kennissen door te sturen.

Een voorbeeld hiervan is de waarschuwing dat het Windowsbestand JDBGMGR.EXE een gevaarlijk virus zou zijn en dat het niet herkend wordt door de virusscanners. Het bestand is echter geen virus, maar een Java-debugger dat een gewoon programma is op een Windows computer. Het bestand heeft niets te maken met het bugbear-virus, ook al is het icoontje van het programma een beertje. De Hoax gaat al sinds mei 2002 rond en was in de zomer van 2003 nog niet uitgewoed.

De crux is dat de gebruiker ervan overtuigd wordt dat juist het nalaten van die handelingen de schade zou aanrichten, bijvoorbeeld met de bewering dat het te verwijderen bestand een gevaarlijk virus is, waar nog geen virusscanner tegen opgewassen is. Een Hoax leidt in veel gevallen tot onnodige opwinding en soms zelfs tot paniek. Bij een geslaagde Hoax mailen veel gebruikers waarschuwingen naar hun contactpersonen of vragen her en der om advies. Deze acties belasten het internet door de vele onnodige e-mails die verzonden worden. Bij de Hoax-berichten komt nog een extra probleem om de hoek kijken: het aantal mailadressen in een enkel bericht is vaak zeer groot, omdat onervaren gebruikers vaak nalaten om met blind carbon copy (BCC) de ontvangers te anonimiseren. Het is daarom mogelijk dat spammers Hoax-mails kunnen gebruiken om uiteindelijk een grote hoeveelheid geldige adressen te vergaren.

Hoe kun je een Hoax mail of bericht vaak herkennen.

Hoax-mails zijn vaak wel te herkennen aan opmaak en taalgebruik. Ze bevatten vaak teksten als “ONMIDDELLIJK LEZEN EN DOORSTUREN NAAR IEDEREEN DIE JE KENT!!!!” In het geval van een computervirus-hoax wordt vaak vermeld dat “Microsoft nog geen oplossing heeft”, dat bijvoorbeeld “CNN aankondigt dat dit het ergste virus ooit is” en dat antivirusproducenten melden dat “tegen dit virus voorlopig nog geen remedie is”. Een belangrijk kenmerk is dat er geen datum vermeld wordt. Er staat “gisteren” of “dinsdag” of “pas ontdekt” maar een echte datum ontbreekt. Vaak wordt er geen verwijzing gegeven naar betrouwbare bronnen waar een en ander te verifiëren is.

Als een Hoax in omvang groot wordt gaan ook officiële bronnen zich ermee bemoeien en het ontkrachten. Zoals het bericht over IS strijders die zich onder de vluchtelingen zouden begeven. De Telegraaf maakt hier vandaag melding van, maar andere bronnen waren ze al voor. Een zeer betrouwbare bron die zich bezig houd met het ontkrachten van een Hoax is de Hoaxwijzer .

Meer lezen over Hoax en Urban Myth Kijk dan op Wikipedia (tevens mijn bron) en op de Hoaxwijzer.

Mijn advies is; deel niet alles klakkeloos op facebook en stuur niet zomaar een e-mailbericht door, maar denk na en controleer even een paar dingetjes.

Hoaxbig

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *